IT i OT: jak połączyć dwa różne światy?

W obszarze IT wyjątkowo ważna jest wydajność komunikacji, a przy tym poufność danych. Natomiast w przypadku OT priorytetem jest ciągłość działania systemów przemysłowych oraz bezpieczeństwo fizyczne. IT i OT różnią się również pod względem architektury systemów, na których pracują zespoły. Jeśli porównać ze sobą poszczególne technologie i procesy, to w obszarze IT mamy do czynienia z ustandaryzowanymi protokołami sieciowymi, powszechnie wykorzystywanymi systemami operacyjnymi, gotowymi do użycia aplikacjami, a czas życia wdrożeń jest krótki, bo obejmuje zwykle 3 do 5 lat. Także wymagania co do bezpieczeństwa są w dużym stopniu ustalone. Ponieważ w chronionym środowisku IT bezpieczeństwo od początku było priorytetem, to przeznaczone do tej infrastruktury systemy są (a przynajmniej powinny być) budowane zgodnie z zasadą „security by design”. Przy czym od strony procesowej nie brakuje wypracowanych przez lata dobrych praktyk.

– Ponadto w przypadku OT często wykorzystywana jest starsza technologia, niestandardowe protokoły oraz dedykowany sprzęt. Środowisko OT jest także znacznie bardziej wrażliwe na zmiany niż IT, a awaria systemów może prowadzić nie tylko do strat infrastrukturalnych, lecz także do realnego zagrożenia zdrowia i życia ludzi – podkreśla Marcin Kubec, dyrektor operacyjny, Transition Technologies MS.

W rezultacie automatyka przemysłowa to dla osób związanych z IT nieznany obszar. Wykorzystuje się w nim protokoły komunikacyjne, które są specyficzne dla danej branży lub dostawcy. Działają tam dedykowane aplikacje i systemy operacyjne, a cykl życia rozwiązań automatyki dla linii produkcyjnych jest dużo dłuższy od systemów IT, bo obejmuje od 10 do 15 lat. OT jest zdecydowanie bardziej statyczne – ruch jest wcześniej określony i zamknięty w obwodach, konfiguracje są powtarzalne i rzadko się zmieniają. Komunikacja ze światem zewnętrznym dotąd nie istniała lub występuje sporadycznie. Izolacja była podstawą w ochronie sieci OT, więc ich bezpieczeństwo jest stosunkowo nową opcją.

– Integracja IT i OT jest jednak możliwa, choć wymaga odpowiednich kompetencji, technologii i strategii. Dla integratorów IT stanowi świetną okazję do rozszerzenia kompetencji i oferty. Coraz częściej widzimy, że producenci kojarzeni do tej pory z rozwiązaniami bezpieczeństwa typowymi dla IT, tworzą lub dostosowują swoje rozwiązania do obszaru OT – mówi Damian Sieradzon, dyrektor techniczny poznańskiej Almy.

Przeciwieństwa, które trzeba pogodzić

Do niedawna IT i OT funkcjonowały osobno, jako dwa odrębne światy. IT dbało o dane i systemy biurowe, a OT o ciągłość produkcji. Wraz z rozwojem Przemysłu 4.0 ten stan rzeczy stopniowo się zmienia. Instalacje przemysłowe, które do tej pory nie były w sieci informatycznej, są do niej systematycznie podłączane. Ze skomunikowanych w ten sposób urządzeń i systemów pobierane są dane do integracji, analizy i korelacji z informacjami pochodzącymi z innych procesów biznesowych – w celu znalezienia dodatkowych korzyści biznesowych. Coraz częściej w tych działaniach wykorzystywane są algorytmy sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego.

Podłączanie systemów OT do sieci IT z jednej strony zwiększa ich efektywność, ale z drugiej zwiększa ryzyko cyberataków. Tym bardziej oba systemy mogą (a nawet powinny) być zarządzane w sposób spójny, co wymaga odpowiedniego podejścia i kompromisów.

– Jeśli poczta e-mail będzie przychodzić z opóźnieniem, to pewnie pojawią się jakieś pretensje, ale świat się nie zawali. Natomiast na linii produkcyjnej ułamek sekundy może sprawić, że cała partia towaru trafi na przemiał. W OT inaczej wyglądają też procesy inwestycyjne. Na linię produkcyjną, która powstała 15 lat temu, wydano tyle, że mogła się jeszcze nie zwrócić. Dlatego nikt nie podejmie decyzji o przebudowaniu sieci, bo ryzyko jest za duże. Trzeba to robić rozważnie, są jednak technologie – decepcji, honeypottingu czy monitoringu – które sprawdzają się w zabezpieczaniu istniejących sieci OT – jak podkreślał Jerzy Trzepla, Security Department Director w Exclusive Networks, podczas niedawnej debaty CRN Polska (nr 11/2024, „Co napędza sprzedaż w branży cyberbezpieczeństwa”).

Podstawowym wspólnym elementem jest to, że oba środowiska w dużej mierze wykorzystują do komunikacji sieci Ethernet oraz często opierają się na podobnych systemach operacyjnych – w przypadku serwerów i stacji operatorskich. To sprawia, że niektóre rozwiązania bezpieczeństwa stosowane w IT mogą mieć zastosowanie także w OT.

– Jednak systemy OT korzystają ze specyficznych protokołów komunikacyjnych, a ich architektura i podejście do bezpieczeństwa znacząco różnią się od tych znanych z IT. Dodatkowo, różnice w podejściu do zarządzania systemami sprawiają, że bezpośrednie przenoszenie metod ochrony z IT do OT nie zawsze jest skuteczne i wymaga odpowiedniego dostosowania – uważa Maciej Gospodarek, OT Systems Engineer w polskim oddziale Fortinetu.