Cyfrowe zamki i klucze
W czasach, gdy wewnętrzne zagrożenia mogą być równie destrukcyjne jak zewnętrzne cyberataki, przedsiębiorstwa – chcąc nie chcąc – mierzą się z wielkim wyzwaniem, jakim jest ochrona danych uwierzytelniających.
Nawet najbardziej zaufani pracownicy mogą okazać się największym zagrożeniem.
Uprzywilejowani pod kontrolą
Historia Edwarda Snowdena stała się egzemplifikacją wewnętrznego cyberzagrożenia, ale to tylko wierzchołek góry lodowej. Rzeczywistość często bywa brutalna: nawet najbardziej zaufani pracownicy mogą okazać się największym zagrożeniem. Rajesh Dhawan, zwolniony administrator w amerykańskiej rządowej agencji hipotecznej Fannie Mae, w akcie zemsty próbował usunąć krytyczne dane z 4 tys. serwerów. Gdyby się to udało, skutki byłyby katastrofalne. Z kolei Martin Tripp z Tesli podążył nieco inną ścieżką, tworząc kod automatycznie eksportujący gigabajty wrażliwych danych koncernu, włączając w to dziesiątki poufnych fotografii i nagrań dotyczących systemów produkcyjnych. Ale większość takich przypadków nigdy nie wyszło na jaw – firmy nie „chwalą się” takimi incydentami, chroniąc swoją reputację.
Batem na nieuczciwych adminów jest PAM (Privileged Access Management) – zaawansowany system przeznaczony do zarządzania kontami o podwyższonych uprawnieniach. Pod jego czujnym okiem znajdują się administratorzy sieci, baz danych czy pamięci masowych, a więc osoby, które mogą jednym kliknięciem sparaliżować pracę całej firmy. System ten nie tylko ogranicza ryzyko nadużyć i ataków, ale również zapewnia precyzyjną kontrolę i ciągłe monitorowanie każdego działania użytkowników o wysokich uprawnieniach.
Dwa inne rozwiązania, które śledzą pracę administratorów to PIM (Privileged Identity Management) oraz SUPM (Superuser Privilege Management). Pierwszy z nich skupia się na uprzywilejowanych tożsamościach, a więc ustaleniu kto jest administratorem i jak na długo dostaje uprawnienia.
– Kluczowe jest zrozumienie, że PIM sprawdza kim jesteś i jakie masz uprawnienia, a PAM kontroluje, co robisz z tymi uprawnieniami – tłumaczy Karol Girjat.
Systemy PIM oraz PAM są często traktowane jako rozwiązania komplementarne. Niektórzy dostawcy definiują PIM jako podzbiór PAM (CrowdStrike), inni preferują zunifikowane podejście (ManageEngine).
– Nieco ponad połowa firm łączy PIM i PAM w jednej platformie, a 30 procent stosuje podejście etapowe, najpierw wdrażają PIM, a potem następuje integracja PAM – mówi Rafał Jakubowski.
Najmniej popularnym rozwiązaniem jest SUPM, kontrolujący czy i kiedy użytkownik może podnieść swoje uprawnienia oraz jakie komendy może wykonać w trybie superusera. Najczęściej korzystają z niego firmy IT, software house’y czy podmioty z wysokimi wymaganiami w zakresie zgodności.
Co z tym hasłem?
Teoretycznie hasła mogą być bezpieczne, pod warunkiem, że zawierają minimum 12 znaków. Teoria jednak, jak to zwykle bywa, rozmija się z praktyką. Jak wynika z badania przeprowadzonego przez NordPass, 200 najpopularniejszych haseł używanych w 2024 r. można złamać w mniej niż sekundę. A to nie jest ich jedyna wada.
– Przedsiębiorstwa muszą niekiedy wymuszać na pracownikach stosowanie haseł o odpowiednim stopniu skomplikowania. Często jednak z uwagi na ich złożoność lądują one zapisane w zeszycie, pod klawiaturą, a nawet na karteczkach naklejonych na monitorze. Zbyt skomplikowane mechanizmy logowania mogą prowadzić do ich obchodzenia, co ostatecznie obniża poziom bezpieczeństwa i efektywność operacyjną. Firmy muszą zmierzyć się z problemem pogodzenia wysokiego poziomu ochrony z wygodą użytkownika – tłumaczy Adrianna Staszczyk, młodszy specjalista ds. bezpieczeństwa informacji i ochrony danych osobowych w Perceptusie.
Jedną z alternatyw dla tradycyjnych haseł jest uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA), wymagające podania dwóch lub więcej różnych dowodów tożsamości przed uzyskaniem dostępu do konta lub systemu. Jak wynika z raportu Okta „The Secure Sign-in Trends”, wdrożenie MFA wykazuje ciekawą zależność od wielkości przedsiębiorstwa. Analizy pokazują odwrotną korelację między liczbą pracowników a poziomem upowszechnienia MFA: im większy podmiot, tym niższy wskaźnik wdrożenia. Firmy zatrudniające mniej niż 300 osób osiągają najwyższy poziom stosowania MFA (82 proc.), natomiast te liczące ponad 20 tys. pracowników – najniższy (59 proc.). Odwrotną tendencję pokazują badania Jump Cloud, zgodnie z którymi 87 firm z ponad 10 tys. pracowników używa MFA, a w firmach średnich (26‑100 pracowników) współczynnik ten wynosi 34 proc. Według Okty najpopularniejsze metody uwierzytelniania wieloskładnikowego – oprócz hasła – to push (29 proc.), SMS (17 proc.) oraz token programowy (14 proc.).
Jak wiadomo, od dawna w branży IT mówi się o całkowitym odejściu od haseł. Nie jest to misja niewykonalna, ale wymaga czasu, bowiem ludzie nie lubią radykalnych zmian.
– Chociaż tradycyjne hasło pozostaje najczęściej stosowaną metodą uwierzytelniania, rynek autentykacji bezhasłowej rośnie w tempie 19 procent rocznie, a więc najszybciej wśród rozwiązań IAM. Google raportował 400-procentowy wzrost udziału cyfrowych kluczy logowania, a rozwiązanie to jest już obsługiwane przez ponad 90 procent urządzeń korzystających z iOS-a i Androida – zauważa Rafał Jakubowski.
Co ciekawe, największe zasługi w eliminowaniu haseł mają regulatorzy. Z obserwacji Karola Girjata wynika, że około 60 proc. wdrożeń motywowanych jest wymogami regulacyjnymi, takimi jak PSD2, NIS 2 czy RODO, zaś w 40 proc. świadomością zagrożeń.
Implementacja systemów uwierzytelniających wiąże się z wieloma wyzwaniami: zróżnicowane środowiska IT, brak wykwalifikowanej kadry czy ograniczenia finansowe. To martwi, zwłaszcza w kontekście coraz bardziej wyrafinowanych ataków. Gartner ostrzega przed techniką deepfake, prognozując, iż w 2026 r. aż 30 proc. przedsiębiorstw uzna systemy weryfikacji tożsamości bazujące na biometrii twarzy za niewiarygodne. Powodem tego spadku zaufania jest rosnące zagrożenie wykorzystaniem fałszywych filmów oraz obrazów generowanych przez sztuczną inteligencję.
Zdaniem specjalisty
Paweł Kamiński, Senior Solutions Architect, IT Solution Factor Zainteresowanie systemami PAM w Polsce systematycznie rośnie, szczególnie w branżach regulowanych, takich jak bankowość, energetyka czy administracja publiczna. Głównymi użytkownikami są administratorzy IT, DevOps oraz firmy outsourcingowe. Popyt napędzają wymogi ISO 27001, KNF oraz kontrole audytowe. Wdrożenie PAM zwiększa odporność na nadużycia i pozwala na redukcję strat wynikających z błędów, jakie popełniają użytkownicy uprzywilejowani. Systemy PAM powinny działać komplementarnie z PIM – ten pierwszy zarządza cyklem życia kont uprzywilejowanych, a drugi kontroluje i audytuje ich użycie. W praktyce często zaczyna się od PAM-u, aby ograniczyć ryzyko związane z administratorami, a dopiero później dodaje PIM dla zapewnienia lepszej automatyzacji i zgodności. Integracja tych dwóch podejść zwiększa przejrzystość i skraca czas reagowania na incydenty.
IT Solution Factor otrzymał tytuł IT Master 2025
Patryk Suchorowski, architekt rozwiązań IT, Rublon Model „zamek i fosa” wciąż funkcjonuje w wielu firmach, szczególnie tych z rozbudowaną własną infrastrukturą. Jednak wraz z rosnącą mobilnością pracowników i przenoszeniem aplikacji do chmury staje się on niewystarczający. Coraz częściej widzimy inwestycje w rozwiązania przesuwające kontrolę bliżej użytkownika i zasobu, np. NAC, IAM czy MFA, co wpisuje się w koncepcję Zero Trust. Po NAC sięgają najczęściej średnie i duże firmy, które mają rozbudowane sieci korporacyjne oraz wymagają granularnej kontroli dostępu do sieci przewodowej i bezprzewodowej. NAC dobrze wpisuje się w model Zero Trust, bo pozwala weryfikować urządzenia i użytkowników przed nadaniem im dostępu. W praktyce podmioty posiadające IAM często uzupełniają go NAC-iem, ponieważ oba rozwiązania odpowiadają na różne poziomy kontroli tożsamości oraz sieci.
Rublon zdobył certyfikat Channel Master 2025
Podobne artykuły
Bolesna integracja branży medycznej
Przypadek MyDR nie jest jedynym, który dowodzi, że branża medyczna nie radzi sobie z ochroną danych.
AI w praktyce to nie bajka
Wygląda na to, że rozwój sztucznej inteligencji i kolejne wdrożenia agentów AI nie tylko nie ograniczą roli integratorów, ale wręcz zwiększą znaczenie firm IT jako zaufanych doradców.
DLP w instytucjach publicznych: potrzebne podejście proaktywne
Nowe podejście zastosowane w FortiDLP opiera się nie tylko na regułach, ale także na badaniu szerokiego kontekstu pracy użytkownika.
