UOKiK ogłosił, iż ma nowe narzędzie do wykrywania tzw. dark patterns. Chodzi o sposoby projektowania stron i aplikacji, które mogą wpływać na decyzje konsumentów, np. skłaniać do nieplanowanego kliknięcia, zakupu czy wyrażenia zgody. Przykładowo może to być fałszywy licznik odmierzający czas do końca promocji czy ukryty przycisk rezygnacji.

Takie mechanizmy manipulacji wykrywa Drake – narzędzie zbudowane dla UOKiK na bazie Firstscore AI Platform. Wykorzystując sztuczną inteligencję analizuje treść, wygląd i kod stron internetowych oraz wskazuje elementy wymagające uwagi urzędu. Projekt ten zwyciężył w konkursie 2026 ICPEN – World Bank Group Consumer Protection Contest w kategorii Busting Dark Patterns. Prace rozpoczęły się w 2023 roku, a wiosną br. UOKiK informował o kolejnym etapie.

„Sztuczna inteligencja nie zastępuje ekspertów – daje im więcej możliwości i pomaga skuteczniej działać w środowisku cyfrowym” – mówi prezes UOKiK, Tomasz Chróstny.

To spora zmiana wobec dotychczasowej ręcznej analizy, która stała się nieefektywna. Żaden organ ochrony konsumentów nie jest w stanie ręcznie przeanalizować tysięcy stron, które zmieniają się z tygodnia na tydzień.

„Manipulacja w sieci może być ukryta w kolorze przycisku, kilku dodatkowych krokach potrzebnych do odmowy czy fałszywym liczniku czasu. Drake pomaga nam dostrzegać takie mechanizmy na większą skalę” – wyjaśnia szef UOKiK-u.

Przy czym Drake nie dokonuje oceny prawnej, nie stwierdza naruszeń i nie rozstrzyga spraw prowadzonych przez prezesa UOKiK. Ekspert może zmienić każde ustalenie systemu, decyduje o tym pracownik urzędu przygotowujący materiał dowodowy w sprawie.

Narzędzie wspiera już bieżące analizy UOKiK. Urząd wykorzystuje je m.in. na wstępnym etapie, wszczynając postępowania wyjaśniające praktyki siedmiu bukmacherów. Sprawy są w toku.

Nie da się tropić cyfrowych manipulacji starymi metodami

Mariusz Jażdżyk, Head of AI, firstscore.io
Skuteczność systemu Drake wynika z tego, że narzędzie to dostarcza szybkie wskazówki dla inspektorów oraz nowe dowody, które do tej pory nie były dostępne. Tropienie dzisiejszych cyfrowych manipulacji starymi metodami przypomina sytuację, w której policjant próbuje dogonić najnowsze sportowe auto radiowozem sprzed 20 lat.
Przez lata organy nadzoru próbowały kontrolować rynki e-commerce za pomocą manualnych audytów i statycznych zrzutów ekranu. To podejście przestaje działać. Prawo łamane jest przez kod uruchamiający się w przeglądarce konsumenta. Fałszywe liczniki promocji czy doliczane ukryte koszty to zjawiska dynamiczne. Człowiek ulega ich sugestii, a manualny audytor nie nadąża za prędkością technologii. Architektura rozwiązania, które wdrożyliśmy dla UOKiK, likwiduje tę asymetrię. System Drake bazuje na Firstscore AI Platform – to gotowy fundament do orkiestracji złożonych algorytmów. Różne kanały informacji wejściowych są jednocześnie przetwarzane przez system wieloagentowy. Agenty AI symulują rzeczywiste ścieżki zakupowe, dokonując głębokiej inspekcji stanu przeglądarki. Pozwala to na weryfikację komunikatów docierających do konsumenta.
To przesunięcie środka ciężkości z interpretacji prawniczej na twardą inżynierię. Rozwiązanie wskazuje urzędnikowi anomalię, a także dostarcza niepodważalny ślad dowodowy. Co najważniejsze – ostateczna decyzja zawsze należy do człowieka. Inspektor takich argumentów wcześniej nie miał. Zarządy e-commerce i twórcy interfejsów muszą zrozumieć, że zgodność z regulacjami to dziś podstawowy wymóg architektoniczny.