Europa Środkowo-Wschodnia ma dziś mocne podstawy do rozwoju AI: talenty, silne zaplecze inżynierskie, rozwinięty przemysł i rosnący sektor technologiczny. Problemem pozostaje jednak skala – twierdzą autorzy raportu „CEE AI Challenger 2026”.

Jak zauważają, poszczególnym krajom trudno będzie samodzielnie zapewnić kapitał, infrastrukturę i rynek potrzebne do budowania globalnie konkurencyjnych firm i powszechnego wykorzystania AI.

Postulują więc silniejszą współpracy ponad granicami i łączenie potencjału państw regionu: wspólną strategię AI, finansowanie, wsparcie wdrożeń. Raport został przygotowany przez CEE Digital Coalition, zrzeszającą organizacje branży cyfrowej z Europy Środkowo-Wschodniej.

„Nie potrzebujemy jedenastu narodowych wyścigów o AI. Potrzebujemy regionu, który potrafi połączyć swoje przewagi. Razem tworzymy rynek niemal 100 milionów ludzi z bardzo mocnym zapleczem przemysłowym, inżynierskim i technologicznym. Jeżeli dołożymy do tego kapitał, infrastrukturę, kompetencje i wspólne podejście do regulacji, możemy stać się jednym z europejskich centrów wdrażania AI” – uważa Michał Kanownik, prezes Związku Cyfrowa Polska i jeden z liderów CEE Digital Coalition.

CEE AI Fund ma zapewnić kapitał

Jedną z rekomendacji jest utworzenie CEE AI Fund – regionalnego funduszu, który inwestowałby zwłaszcza w scale-upy potrzebujące większego finansowania. Aby znalazły się pieniądze, środki publiczne powinny przyciągać kapitał prywatny, a nie go zastępować.

To odpowiedź na jedną z największych słabości europejskiego i regionalnego rynku. W 2025 roku firmy AI na świecie pozyskały 258,7 mld dol. finansowania venture capital. Z tego tylko 6 proc. na firmy z całej UE. Jak przekonują eksperci, Europa Środkowo-Wschodnia potrafi tworzyć startupy, ale trudniej jest je finansować, gdy zaczynają się skalować i potrzebują dużego kapitału na ekspansję zagraniczną, talenty czy infrastrukturę.

„Nie możemy być regionem, który świetnie tworzy startupy, ale traci je w momencie, kiedy zaczynają odnosić sukces” – twierdzi Michał Kanownik.

Obok CEE AI Fund raport rekomenduje też rozwijanie transgranicznych instrumentów finansowania i łączenie krajowych ekosystemów venture capital.

Wesprzeć AI w MŚP

Organizacje branżowe rekomendują ponadto przyspieszenie wdrażania AI w gospodarce, szczególnie w małych i średnich przedsiębiorstwach.

Problem pokazują dane przywołane w raporcie. W 2025 roku sztuczną inteligencję w UE wykorzystywało 20 proc. przedsiębiorstw zatrudniających co najmniej 10 osób, a w Polsce tylko 8,4 proc.

Branża postuluje więc programy wspierające wdrażanie AI przez MŚP, rozwój kompetencji i lifelong learning. Rekomendują też łatwiejszy dostęp do infrastruktury obliczeniowej i rozwój partnerstw publiczno-prywatnych i piaskownic regulacyjnych.

W opinii branży cyfrowej, małe firmy potrzebują przede wszystkim praktycznego wsparcia: identyfikacji zastosowań AI, oceny opłacalności inwestycji, wyboru technologii, integracji z procesami i szkolenia pracowników. Przy czym dla organizacji branżowych miernikiem sukcesu wdrożeń sztucznej inteligencji jest to, czy zwiększa ona produktywność, poprawia jakość, zmienia procesy i umożliwia tworzenie produktów o wyższej wartości.

Raport rekomenduje więc m.in. silniejszą koordynację krajowych organów odpowiedzialnych za AI, wspólne stanowiska państw CEE w kluczowych kwestiach regulacyjnych. Zaleca też rozszerzenie piaskownic regulacyjnych oraz bardziej przewidywalne harmonogramy wdrażania nowych obowiązków.

Autorzy ostrzegają też, iż wspólne europejskie przepisy tracą część wartości, jeśli państwa członkowskie interpretują je i wdrażają w różny sposób.

„Nie możemy dopuścić do sytuacji, w której jedna europejska regulacja w praktyce oznacza 27 różnych interpretacji” – mówi Michał Kanownik.